Bekijk foto's

Français

Scheldezichten van de bron tot de zee

Een project van Gilles Cruypenynck, tekst van France Billand

Al heel lang wilde hij een hulde brengen aan de Schelde, de rivier van de industriëlen, de werkers en de poëten. Toen ik hem vijfentwintig jaar geleden leerde kennen (op een reclamefotosessie), sprak hij me van het gedicht van Henri Michaux. Afgelopen najaar wees ik hem dan weer op het gedicht van Franck Venaille. En kijk, op zijn beurt heeft hij zich laten meevoeren door de Schelde.

Maar ik denk niet dat het de dichterlijke Schelde is die het meest ontroert. Wel de rivier van de vaardige ondernemers, die je niet moeten vertellen waar ze mee bezig zijn, want dat zie je wel – ze zijn ermee bezig.

Die vaklieden hebben vaak als enig bezit het landschap waarin ze werken: de Schelde van de onledige dagen en die van de ledige dagen, de Schelde van de fabrieken maar ook de zomerse picknicks, van de verloren oorlogen en de zegevierende kermissen. Morgen duurt lang, van de Antwerpse lakenwevers tot de afgedankte fabrieken. De tarwe en het vlas, die groeien voort.

Gilles Cruypenynck fotografeert het onderhuidse van de Schelde, het vlees en de botten van al die werkers die hun leven leiden langs haar oevers, met, nu en dan, het blauw van de hemel in hun ogen. Helemaal aan het eind, een container, een stuk of wat kranen, een wereldhaven in een melancholisch Europa.

Foto's zonder personages, dat denk je maar. De fotograaf brengt wel degelijk de werkers in beeld. Elk landschap is een van hen die zijn weg gaat, naar zijn dagtaak toe of weer naar huis, lekker warm, ijzig koud. Elk landschap is op weg. Naar het winkeltje, het café, de school, de werf, de dokken. Putje winter, de dag is amper dag, het land, het water en de lucht zijn zware lagen. Daar is toch wat uitgestrekt en blauw. Maar koud. Koud, winderig, nat.

Foto's zonder actie, dat denk je maar. Elk landschap is aan het werk. De lichtjes vertellen het allemaal: het geronk van een verre aak, het leven zoals het is. Dagen waar de wolken bijna in de Schelde worden geduwd, en dagen, helemaal het omgekeerde, wanneer de Schelde in de hemel lijkt op te gaan. Dagen dat je het woord ochtendgloren zelf verdoemt, en glorierijke avonden wanneer je te lichte zinnen gaan zweven.

Gilles zegt zelf dat zijn benadering als fotograaf "tweekoppig" is. De Schelde heeft een gezicht in de lucht en een in de aarde. Twee gezichten, een weg naar de hemel, de hemel tegen de grond. Ertegen, erin, verenigd.

Hij zegt ook dat dit geen documentaire is en ook geen poëzie. Wel een intuïtieve blik tussen beide, een droom die hij lang koesterde.
Voor mij is het de Schelde, in lichaam en ziel.

France Billand is schrijfster en semiologe.


De Schelde ontspringt in het Franse departement Aisne en mondt vierhonderd kilometer daarvandaan in Nederland uit in de Noordzee. De rivier verbindt maar bakent ook af. Doorheen de eeuwen was ze een vector voor economische en culturele ontwikkeling. Ze stroomt vandaag door drie landen en tenminste twee taalgebieden.
Deze fotoreeks is tot stand gekomen tijdens een twaalftal bezoeken aan de rivier tussen november 2010 en januari 2011.

Tentoonstelling in het Tri Postal van Rijsel (Lille) 26/05/11—26/06/11 in het kader van het festival "Transphotographiques 2011".